YOGA BİRLEŞMEK Mİ KUZUM?

Yoga deyince aklımıza ne geliyor? Bir olmak. Evrenle bütünleşmek. Sevgi olmak. Her şeyle bağlantıda hissetmek. Bunlar kulağa güzel geliyor. Bana da geliyor. Ben de uzun yıllar böyle biliyordum.

Sonra bir gün Yoga Sutraları'nı okumaya başladım. Ve kafam biraz karıştı. Çünkü okudukça fark ettim. Patanjali hiçbir yerde çıkıp "Yoga, bir olmaktır." demiyor. Bir dakika dedim. Nasıl yani? Biz yıllardır başka bir şey konuşuyoruz. Yoga kelimesinin anlamlarından biri gerçekten birleşmek. Bunda bir sorun yok. Ama iş Yoga Sutraları'na gelince işler biraz değişiyor. Çünkü Patanjali'nin anlattığı yoga, kelimenin sözlük anlamından çok daha başka bir yere gidiyor.

Yoga Sutraları öyle iki sayfa okuyup tamam anladım denilecek metinler de değil. Bazen bir sutrayı on kere okuyorsun. Hiçbir şey olmuyor. Sonra markette sıra beklerken... Bir anda... "Haa..." diyorsun. Sutra şimdi açıldı. O yüzden bu metinler bilgiyle değil, yaşayarak anlaşılıyor.

Şimdi biraz daha ilerleyelim. Yoga Sutraları'nın amacı nedir? Kaivalya. Çoğumuz buna aydınlanma diyoruz. Ben de uzun süre öyle biliyordum. Ama kaivalya kelimesine biraz yaklaşınca ilginç bir şey çıkıyor. Kelimenin içinde ayrılık var. Tek başınalık var. Kendi doğasında kalmak var. Yani ilk şaşkınlık burada başlıyor. Birleşmek diye çıktığımız yolda... Karşımıza ayrılık çıkıyor.

Sonra Patanjali bir cümle daha söylüyor. Ve insanın kafası biraz daha karışıyor. Yoga Sutra 2.17. Acının nedeni samyogadır.

Samyoga ne demek? Birleşmek. Karışmak. Birbirine yapışmak. Bir dakika. Biz yogaya birleşmek demiyor muyduk? Şimdi Patanjali birleşmek acının nedenidir diyor. Hangisi doğru? Aslında ikisi de. Çünkü burada bahsedilen birleşme başka bir şey.

Mesela kaygı geldi. Bir duygu sadece. Sonra bir bakıyorsun... "Ben kaygılı biriyim." demeye başlamışsın. Öfke geldi. Bu sefer... "Ben öfkeli biriyim." Başarısız oldun. "Ben başarısızım." Bir düşünce geldi. O düşüncenin içine taşındın. İşte Yoga Sutraları buna samyoga diyor. Yani görenle görülen birbirine karıştı.

Burada başka iki kavram daha geliyor. Purusha ve Prakriti. İsimleri biraz havalı duruyor. Ama aslında çok basit. Purusha gören. Prakriti görünen. Bir tarafta fark eden taraf var. Diğer tarafta sürekli değişen taraf. Düşünceler... Duygular... Beden... Hatıralar... Kaygılar... Sevinçler... Hepsi Prakriti. Onları gören ve hiç değişmeyen derin benlik ise Purusha. Sorun düşüncenin gelmesi değil. Sorun onu kendimiz sanmamız. İşte Patanjali'nin samyoga dediği şey tam da bu. Karışıklık.

Yoga da tam burada başlıyor. Yeni bir şey olmakta değil. Zaten birbirine karışmış olanı yavaş yavaş ayırabilmekte. Yoga Sutraları buna da viveka diyor. Ayırt edebilme. Mesela kaygı geliyor. Ama bu sefer... "Kaygı var." diyebiliyorsun. "Ben kaygıyım." demiyorsun. Öfke geliyor. Öfke görülüyor. Ama sen öfkenin içine taşınmıyorsun. İşte yoga bazen çok büyük bir şey değil. Belki sadece bu kadar. Karışanı ayırabilmek.

Sonra Patanjali yogayı tek bir cümleyle anlatıyor. Yoga... Zihnin dalgalarının durulmasıdır. Dalgalar durdukça su berraklaşıyor. Su berraklaştıkça neyin ne olduğu daha net görülüyor. Yoga her şeyle birleşmek değildir. Yoga... Zaten birbirine karışmış olanı görebilmektir. Ve belki de en büyük özgürlük... Hiçbir şeyi kendimiz sanmamaya başladığımız anda sessizce ortaya çıkıyordur.

Yoga da en büyük yanılgımız aydınlanmayı ulaşılacak bir yer sanmamızdır. Sanki biraz daha meditasyon yaparsak, biraz daha yoga yaparsak, bir gün başka birine dönüşeceğiz.

Yoga Sutraları bana başka bir şey söylüyor. Oraya giden biri yok. Ulaşılacak bir yer de yok. Sadece bir karışıklık var. Purusha, Prakriti ile karışmış. Gören, görülenle karışmış. Düşünce, ben olmuş. Duygu, ben olmuş. Beden, ben olmuş.

Yoga bu karışıklığı yavaş yavaş çözüyor. Ve karışıklık çözülünce ortaya yeni bir şey çıkmıyor. Zaten hep orada olan görünmeye başlıyor.

Aydınlanma kazanılan bir şey değildir. Kaybedilen de değildir. Sadece hiçbir zaman kaybolmamış olanın, üzerindeki karışıklık dağıldığında sessizce kendini göstermesidir.